Het Plan

Planet Texel Academy

Planet Texel Academy (PTA) is een interdisciplinair platform voor onderzoek en experiment, een podium voor kennisuitwisseling en ontwerp waar in de vorm van symposia, lezingen, workshops en tentoonstellingen kennis uitgewisseld en onderzoek gedaan wordt.

PTA wil een nieuwe dynamiek teweeg brengen in de samenleving, gebaseerd op herstelde verbindingen met de directe omgeving. PTA werkt samen met verschillende stakeholders in de maatschappij, belangengroepen op Texel, en wetenschappelijke instituties als de TU Eindhoven en TU Delft. Door de deelnemende universiteiten en onderzoeksinstellingen wordt gewerkt aan vernieuwende voorstellen en strategieën die de ambities van Texel om koploper te zijn op het gebied van zelfredzaamheid van gemeenschappen ondersteunt.

De Opgave

Het Noord-Hollandse eiland Texel heeft een aantal ambitieuze doelen gesteld: het wil in 2020 geheel zelfvoorzienend zijn op het gebied van energie en water. Daarnaast wil het een proeftuin zijn voor experiment op het gebied van duurzaamheid. De Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) besloot bij deze ontwikkelingen aan te sluiten: Texel werd uitgekozen als buiten-proefgebied voor haar vierde aflevering onder de noemer ‘Planet Texel’. Er werd in 2013 en 14 gewerkt aan een vergezicht voor Texel door de bureaus FARO en LA4SALE

Planet Texel Academy wil het geïnitieerde onderzoek voortzetten en de ontwikkeling van toekomst scenario’s waarin zelfredzaamheid en duurzaamheid centraal staan, ondersteunen.

Texel

Texel is Nederland in het klein. Deels het Nederland van 70 jaar geleden waar kleinschaligheid, buurtzorg, menselijke maat nog volop aanwezig zijn. Deels het Nederland van de toekomst waar intensief wordt geëxperimenteerd met nieuwe vormen van maatschappelijke organisatie, waar nieuwe concepten worden getoetst. Texel kan uitgroeien tot een waar agrarisch-ecologisch-creatief-sociaal laboratorium voor de rest van de samenleving. Het bewijs voor de Texelse bereidheid over het duin te kijken:

Zo is de coöperatie TexelEnergie met meer dan 3.000 leden de grootste duurzame energie coöperatie in Nederland en een voorbeeld voor veel lokale initiatieven elders. Het einddoel is de duurzame energievoorziening op het eiland vorm te geven als nieuwe nutsvoorziening.

Texel is al jarenlang een proeftuin voor het zuinig omgaan met zoet water in een verziltende omgeving. Het zoete water op Texel is schaars, het komt immers alleen verticaal het eiland binnen. Sproeien voor land- en tuinbouw is verboden; toch weten zelfs hyacinttelers op een dunne zoetwaterlens van enkele tientallen cm (20) goed productie te halen. De aardappels zijn beslist niet minder dan die uit de Wieringermeer waar uitbundig wordt bevloeid. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorder Kwartier benoemt Texel in haar Deltavisie als praktijklaboratorium.

Het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel is het wereldvermaarde oceanografische instituut voor Nederland. Het instituut verricht zowel fundamenteel als toegepast wetenschappelijk onderzoek om kennis te verzamelen over estuaria, zeeën en oceanen. Het instituut ondersteunt het onderzoek en onderwijs in de mariene wetenschappen in Nederland en in Europa.

Zo is er op Texel de Proeftuin Elektrisch vervoer, de Proeftuin Smart Grid, de Proef om alle openbare verlichting op LED te baseren, dimbaar te maken, en de nachtelijke duisternis weer als kernwaarde van het eiland te versterken.

Texel heeft de enige testlocatie in onze klimaatzone waar de zouttolerantie van gangbare landbouwgewassen op wetenschappelijke wijze onder veldomstandigheden kan worden bepaald; er vinden testen plaats met aardappelrassen in samenwerking met aardappelkwekers die daarin een wereldmarkt zien.

Er vinden verkenningen plaats naar het in eigen regie nemen van de zorg, in samenhang met toeristische doelgroepen om het exploitatiedraagvlak van zorgvoorzieningen te versterken. Daarbij zal de zorg slim georganiseerd moeten worden, zorg aan huis, thuiszorg en preventieve en curatieve zorg integraal aangepakt, maximale benutting van domotica, de wijkzuster weer in ere hersteld.

Texel onderzoekt of voor het eiland een eigen openbaar-vervoerconcessie kan worden verkregen waaraan hoge eisen gesteld worden ten aanzien van duurzaamheid en flexibiliteit, ook buiten het toeristisch seizoen.

De veerdienst, de TESO, is grotendeels in handen van de Texelaars. Het doel is niet winstmaximalisatie maar optimalisatie van de dienstverlening voor het eiland en voor de bijna 1 miljoen toeristen die jaarlijks het eiland bezoeken. Samen zijn zij goed voor zo’n 4 miljoen toeristische overnachtingen. Bijna evenveel overnachtingen als van alle Texelaars samen. Het voorzieningenniveau op Texel is dan ook niet gebaseerd op de 13.800 inwoners, maar op het drievoudige, zo’n 45.000 a 50.000

Een deel van het dijkversterkingsvraagstuk op Texel wordt opgelost door een buitendijkse zandversterking waar tevens natuurontwikkeling plaatsvindt. Zo wordt geëxperimenteerd met binnendijkse kokkelteelt met natuurlijke eb/vloed.

Zo bekeken is het geen verrassing dat de ‘wereld’ naar het eiland kijkt. Alle ingrediënten zijn aanwezig, maar ook de bereidheid en de mentaliteit, om deze verkenning van duurzaamheid en nieuwe werk- en sociale verbindingen een volgende fase te laten ingaan. Initiatieven die al op Texel in gang zijn gezet, kunnen tot lichtend voorbeeld worden voor stedelijke en landelijke gebieden, waar dan ook.

Planet Texel Academy (PTA): de voorgeschiedenis

‘Het streven naar energieneutraliteit en zelfvoorziening, en het behoud van de bijzondere natuur en de leefkwaliteit van de bewoners– ruimtelijk optimaal te integreren.’ Vanuit die gedachte gingen de in opdracht van de IABR werkende bureaus aan de slag.

De resultaten van ‘Planet Texel’ werden in april 2014 aan de bevolking gepresenteerd. Ondanks de radicaliteit van verschillende plannen bleken de bezoekers van de bijeenkomst in de bioscoop van Den Burg –en je kan spreken van een dwarsdoorsnede van de bevolking- niet van hun stuk gebracht. Integendeel, men luisterde en besprak daarna met grote onbevangenheid het geschetste Texel van de toekomst.

Nederland is gezegend met uitstekende beroepsonderwijsinstellingen die worden bevolkt door gemotiveerde en bij de samenleving betrokken studenten. De afgelopen tijd hebben we kunnen vaststellen dat van de door de gemeente Texel ingezette plannen een grote aantrekkingskracht uitgaat. De kans bij te dragen aan de zoektocht van de eilandsamenleving is verschillende vakgroepen van hogescholen en universiteiten ter ore gekomen. Men wil meedoen.

Het mes snijdt aan twee kanten.

Vooral in de beginfase van een veranderingstraject is er behoefte aan creatief, onbevangen maar wel fundamenteel onderzoek.

Het beroepsonderwijs, zowel MBO, HBO en WO, wil en kan haar deel leveren aan die verandering door jeugd, onbevangenheid en denkkracht. De mix van ideeënrijkdom en bewustzijn van de reële situatie levert de grondstoffen voor een praktisch vervolg.

De studenten komen niet alleen. Docenten en hoogleraren leiden de vakgroepen. Zij nemen ook hun verbinding met specialisten van onderzoeksbureaus en bedrijfsleven mee.

TU Eindhoven en TU Delft

In 2014 en 2015 zijn de TU Eindhoven en de TU Delft nadrukkelijk aanwezig op Texel. In ‘Be Texel: be self sufficient. A report on the future socio technical system for Texel’ werd het resultaat verwerkt van onderzoek dat TUd studenten in januari 2015 afrondden. Zij keken daarbij naar de samenleving als geheel. Dat vertaalde zich in de diversiteit aan onderwerpen: Leisure and knowledge, Texel as Host, Food & More, Health and Happiness etc.. Het inzicht zich niet te beperken tot de typische disciplines van een technische universiteit ontstond tijdens hun verblijf op het eiland.

Het raakt de kern van Planet Texel Academy. Werk aan integrale oplossingen voor de samenleving en zoek daartoe de verbinding met andere disciplines van andere opleidingen. Het is ook een proces van over het eigen hek leren kijken. Texel biedt daarvoor de ideale omstandigheid van een meedenkend bestuur en bevolking.

Aan de TU/eindhoven, afdeling architectuur, is een afstudeerstudio van start gegaan met de naam Texel Metabolized. Gedurende een jaar doen 19 studenten onderzoek naar het metabolisme van Texel en zullen er ontwerpen gemaakt worden, die de ambitie van Texel om zelfvoorzienend te zijn en een proeftuin voor vernieuwende scenario’s, ondersteunen. De afstudeerstudio staat onder leiding van de hoogleraren Bernard Colenbrander en Juliette Bekkering. De start was een midweek in het Drijverhuus in Den Hoorn (29 september-3 oktober 2014). De dagen werden gevuld met verkenningen per fiets van het eiland en lezingen, gegeven door bewoners, ondernemers en bestuurders van Texel en door experts van buitenaf. Er wordt gewerkt aan een atlas over het “metabolisme” van Texel: hierin zijn de stofstromen van het eiland zoals energie, afval, water, landbouw, mobiliteit, zorg etc. in kaart gebracht. Aan de hand van de uit de atlas gedestilleerde conclusies worden er momenteel individuele architectonische voorstellen uitgewerkt die passen in een duurzame fictieve toekomst voor Texel. De resultaten worden in september gepresenteerd en in een tentoonstelling zullen de plannen met maquettes, tekeningen en ander beeldmateriaal de toekomstscenario’s voor Texel verbeelden.

Voor de studenten geldt dat deelname aan PTA meetelt voor het studieresultaat.

Om een idee te geven van mogelijke volgende werkgroepen:

  • Cycli in kaart brengen waarbij een verbinding tussen landbouwnutriënten en energieverbruik gemaakt wordt (global alliance).
  • Een concrete testomgeving met aspecten uit metabolismetoetsen (bijv. energiewinning uit golfslag, beweging, kringlopen) aanleggen, met groepen die een bepaald facet onderzoeken.
  • Duurzaamheid, infrastructuur en hoe verhoudt zich dat tot toerisme-recreatie.

PTA Het vervolg

Jaar 1, dit jaar, is om uit te vinden of we iets waardevols in handen hebben met PTA. Dankzij de twee technische universiteiten kunnen we vaststellen dat zich hier op het eiland iets bijzonders afspeelt. We merken het aan de studenten, hun frequente bezoeken aan het eiland, de frisheid van hun onderzoek en de gretigheid waarmee hun onbekende materie wordt opgepakt die buiten de strakke kaders van hun studiediscipline valt. Het eiland heeft de studenten met open armen ontvangen. De kennismaking met het eindresultaat van de studenten van de TUd was een succes.

Vanuit de gedachte dat PTA wil werken aan integrale oplossingen willen we het netwerk van opleidingen verder uitbreiden. Exacte en zachte vakken gaan elkaar tegenkomen op Texel en maken waar nodig de verbinding.

We doen dat stapsgewijs. Op Texel maakten technische studenten als vanzelf de verbinding met zachte thema’s die voor hun gebouw of windmolen van invloed zijn. Het ruimtelijke ontwerp is in deze fase van de herontwikkeling van Texel tot een duurzaam en voor bewoners en toeristen aantrekkelijk eiland leidend voor de aansluiting met andere studiedisciplines.

Uitgangspunten zijn:

  • De dynamiek in de samenleving, gebaseerd op herstelde verbindingen met de directe omgeving.
  • Alles wat ons omringt, inclusief onszelf, is in een keten van wederzijdse afhankelijkheid met elkaar verbonden.
  • Generieke strekking (niet specifiek), maar toch prototypisch Texel, lokaal gespecificeerd en gecommitteerd en (daardoor) elders in de wereld bruikbaar.
  • Concrete vraagstukken, gebruikmakend van bewezen ateliers, onderwijsvormen.
  • Interactie tussen studenten, wetenschappers en praktijkmensen. Zij leren over en weer van elkaar en werken samen aan onderzoek dat nauw aansluit bij de uitdagingen in de beleidspraktijk.

PTA streeft ernaar uit te groeien tot een kwalitatief hoogstaande testomgeving, in een afgebakend pilotgebied, waar onderwijsinstellingen en professionals graag aan meewerken en die landelijke bekendheid geniet. Universiteiten en bedrijfsleven kunnen er onderzoeksgegevens aan ontlenen, of zelf voor indienen.